Is het je wel eens opgevallen dat literatuur hoofdzakelijk door mannen lijkt te worden geschreven? Het was onlangs voor Margriet van der Linden, hoofdredactrice van Opzij, reden om op de vooravond van de boekenweek een Vrouwenboekenbal te organiseren. Niet alleen valt het mij op dat literatuur klaarblijkelijk hoofdzakelijk door mannen geschreven wordt, maar ook dat in andere genres – die vaak aangeduid worden met triviaalliteratuur, lowbrow of damesroman (denk bijvoorbeeld aan Bouquet-romans of literaire thrillers) – vrouwen juist oververtegenwoordigd lijken. Nu zou je natuurlijk kunnen antwoorden dat vrouwen kennelijk eenmaal niet kunnen schrijven. Dit antwoord lijkt mij echter flauw en kortzichtig. Het lijkt mij aannemelijker dat wij hier te maken hebben met een (aloude) ideologie ten aanzien van sekse.

De literaire thriller is vaak een lastig genre voor de literatuurkritiek, want is het literatuur of gewoon een spannend verhaal? In De Groene Amsterdammer schreef schrijfster Doeschka Meijsing, die de AKO Literatuurprijs won in 2008, een opiniestuk over dit genre. Haar openingszin maakt meteen duidelijk hoe zij tegenover literaire thrillers staat: “[h]et is een mysterie, die belangstelling voor misdaad- en thrillerboeken. Het is rotzooi, maar voor de helft van de mensen de enige lectuur” (28). Meijsing laat er geen misverstand over bestaan, zij maakt een scherp onderscheid tussen literatuur en thrillers: uit de auteurs die zij bespreekt – John Grisham, Nicci French, Karen Slaughter, maar ook Nederlandse auteurs als Simone van der Vlugt, Saskia Noort, Esther Verhoef – valt op te maken dat zij het heeft over literaire thrillers die zij echter weigert met ‘literair’ aan te merken. Daarnaast maakt ze een scherp onderscheid tussen literatuur en lectuur: thrillers behoren volgens Meijsing tot lectuur en niet tot literatuur.

- Door Petra Boudewijn

Literatuur is in het bewustzijn van hen, die zich voor haar interesseren. Teksten hebben lezers nodig om literatuur te worden, stelt Heinz Schlaffer (24) – ik hou van lezen en beschouw mijzelf als literair grootverbruiker. In mijn omgeving sta ik klaarblijkelijk als literatuurkenner te boek, want gesprekspartners reageren vaak teleurgesteld als ik een boek niet ken of (nog erger!) beken niet gelezen te hebben. Kennelijk staat 'houden van lezen' gelijk aan 'verstand hebben van' of 'alles gelezen (moeten) hebben'. Ik vind het verder verontrustend – gezien het grote aantal door mij ongelezen en mij onbekende boeken waar ik op feestjes en familiebezoekjes mee geconfronteerd word – dat zo veel literatuur klaarblijkelijk aan mijn literaire oog ontsnapt. Misschien kan iemand mij dit tijdens een goed glas wijn uitleggen?

De Dikke van Dale - Theaterproductiehuis Zeelandia

- door Josine Schuilenburg

Neen, dat woord kunt u niet gebruiken want dat bestaat nog niet. En fiets, heeft u daar ooit van gehoord? "Tweewielig voertuig dat wordt voortbewogen door op pedalen te trappen."

Toen ik vorig jaar een etymologisch woordenboek kreeg, was fiets het eerste woord dat ik opzocht. Enkel omdat het een zo simpel en alledaags ding is, dat ik gebiologeerd raakte naar zijn herkomst. En die bleek complexer dan gedacht. Zo ook het levensverhaal van de heer Van Dale, wie kent hem niet. De man die zijn naam voor eeuwig aan drie dikke delen gaf, de dikke delen van de Nederlandse taal.

Het toneelstuk De Dikke van Dale laat Johan van Dale, gespeeld door Bram Kwekkeboom. We zien hem als geheugenmeester, taalidioot, soms vader, zenuwlijder en bovenal als de man die zichzelf letterlijk dood werkte.
Doodwerken: 1.zich daags zo enorm belasten dat men op 44-jarige leeftijd overlijdt aan de pokken. 2.op geen enkel verzoek nee durven verkopen en daarbij de kans om in Leiden aan het WNT (Woordenboek der Nederlandse Taal) te werken, onbenut te laten.

- door Arne Pauwels

De afgelopen weken laaide de euthanasiediscussie in Vlaanderen weer op. Niet echt een literair onderwerp, ware het niet dat de opflakkering het gevolg was van “de zelf gekozen dood” van Hugo Claus. De discussie beperkte zich voorheen vooral tot de fysieke gezondheid van de patiënten in kwestie. Termen als “ondraaglijk lijden” voerden de boventoon, maar tot een echte definitie komen lijkt niet zo eenvoudig. Want wat heet ondraaglijk lijden voor iemand die zichzelf een leven lang in de spotlights zette als dé grote, Vlaamse schrijver van zijn generatie? En dus wordt de discussie nu opengegooid naar de buitengrenzen van het ondraaglijk lijden, naar meer literaire gronden, als u wil.

- door Josine Schuilenburg

Stiltecoupes. Een raar fenomeen. Gisteren keek ik het voor het naar het nieuwe tv-programma van die cabaretier van Dit was het nieuws, Room 101 heette het geloof ik. Te gast was Abdelkader Benali, die, toen ik inschakelde, zojuist een boodschap voorlas die zangeres Wende Snijders in een van zijn eigen boeken had gekrabbeld. Er stond zoveel als ‘kom nou eerst maar eens naar mijn Franse chansons luisteren, dan lees ik daarna misschien wel een boek van je. Ik moet bekennen dat ik ook nooit een boek van de hippe Marokkaan las. Maar dat terzijde.

- door Sjoerd-Jeroen Moenandar

Voor de val van het communisme was de roman 1984 van George Orwell in Hongarije verboden. Een bevriende Hongaar vertelde me ooit hoe de populariteit van deze roman dramatisch daalde toen het communisme eenmaal ten val was gekomen. Het boek stond nu niet meer op de lijst van verboden boeken en daarmee was het blijkbaar zijn aantrekkingskracht kwijtgeraakt. Boekverboden zorgen er, met andere woorden, voor dat literatuur serieuzer genomen wordt. Ik was dan ook verheugd toen de Partij van de Vrijheid (PVV) met het plan kwam om de Koran in Nederland te verbieden.

- door Sjoerd-Jeroen Moenandar

Soms koop je boeken enkel om hun titel. Dat was in ieder geval de reden dat ik vorige week twaalf euro neertelde voor Wie kan het paradijs weerstaan. Het bleek te gaan om een mailwisseling tussen “een Hollandse domineeszoon, alom gezien als een van de invloedrijkste journalisten van Nederland” en “een jonge schrijver, zoon van een Marokkaanse slager, die met zijn debuut internationaal furore maakte en met zijn tweede roman de Libris Literatuurprijs won”, aldus de omslag. De auteurs zouden ongetwijfeld teleurgesteld zijn als u in deze omschrijving niet Michaël Zeeman en Abdelkader Benali herkent. In de tijd dat zij elkaar de in dit boek gebundelde mails schreven, verbleven beide heren in Rome.

- door Sjoerd-Jeroen Moenandar

Nadat ik The Da Vinci Code had gezien, realiseerde ik dat ik lijd aan beroepsdeformatie. Ik had geen oog voor het slechte acteerwerk, noch voor de andere cinematografische tekortkomingen waar critici zo over geklaagd hadden. Wat ik wel zag was dat Robert Langdon een belabberd docent is.

- door Nando Vandeven

De literatuur, ten slotte, blijft niet alleen omwille van structurele en historische redenen van belang, maar ook omwille van evaluatieve redenen. Want literatuur, dat is een adjectief, een kwaliteit veeleer dan een substantief of entiteit.

- door Nando Vandeven

Literatuur is niet alleen om structurele redenen van blijvend belang, maar ook om historische redenen. Het valt niet te ontkennen, natuurlijk, dat de mens een vooruitziend wezen is. Veel van wat we doen is gericht op de toekomst, op een morgen die misschien nooit komen zal, maar waarmee toch rekening gehouden moet worden. En dat is a good thing.

- door Pieter Vermeulen

If we lose our memory, we lose ourselves. Forgetting is one of the symptoms of death. Without memory we cease to be human beings.

Ivan Klíma (The Spirit of Prague)

- door Arne Pauwels

Ik ben een liefhebber van cultuur, als het enigszins kan van cultuur met een grote C. Ik steek dat niet weg. Dat heeft ook geen zin. Maar de Focus Knack van 21 maart maakte het wel heel bont.

- door Sjoerd Jeroen Moenandar

De roman Hajar en Daan van Robert Anker is een smakelijke multiculturele variant op het Romeo en Julia thema. Naast wat kleine foutjes en cliché’s over allochtonen, worden hier vooral op indringende wijze de spanningen in onze samenleving voelbaar gemaakt.

- door Nando Vandeven

Literatuur is eerst en vooral om structurele redenen van belang. Om dat aan te tonen kan men twee sporen volgen.